Soybean Khadyopayog va Prakriya Udyog

लेखक परिचय

सोयाबीन प्रक्रिया उदयोग विषयातील तज्ज्ञ असणाऱ्या डॉ. सीताराम दगडुपंत कुलकर्णी यांनी १९७५मध्ये कृषी अभियांत्रिकी या विषयात बी.टेक. केले. १९७७मध्ये खरगपूर येथील भारतीय तंत्रज्ञान संस्थेमधून एम.टेक. केले; आणि १९९३मध्ये पीएच.डी.ची पदवी मिळवली. राष्ट्रीय पातळीवरील कृषी संशोधन सेवा परीक्षेच्या माध्यमातून १९७६मध्ये ‘वैज्ञानिक’ म्हणून त्यांची निवड झाली. त्यांनी कामाची सुरुवात भारतीय कृषी संशोधन केंद्र, नवी दिल्ली येथून केली. १९८७ ते २०१६ या कालावधीत त्यांनी भोपाळ येथील केंद्रीय कृषी अभियांत्रिकी संस्थेत मुख्य वैज्ञानिक म्हणून काम केले. या दरम्यान त्यांनी विभागाध्यक्ष, प्रकल्प संचालक, आणि संस्था संचालक या भूमिका चोखपणे सांभाळल्या. आपल्या कार्यकाळात त्यांनी प्रक्रियायुक्त कडधान्य, सोयाबीन व फळे याबाबत सातत्याने संशोधन केले. प्रक्रियायुक्त कृषी उत्पादनाचे कार्य खेड्यातून केल्यास ग्रामीण युवकांना व स्त्रियांना रोजगार मिळू शकेल व शेतकर्यांचे उत्पन्न वाढवण्यास मदत होईल; त्याचप्रमाणे दैनंदिन आहारात सोयाबीनचा उपयोग केला तर देशातील कुपोषणाची समस्या कमी होईल, असा त्यांचा दृढ विश्वास होता. कृषी प्रक्रिया क्षेत्रात त्यांनी 200पेक्षा जास्त शोधनिबंध व अंदाजे 20-23 पुस्तके - पुस्तिका लिहिली आहेत. शेतकर्यांना, नवीन उद्योजकांना, प्रक्रिया उद्योगविषयक योग्य मार्गदर्शन मिळावे यासाठी ते शेवटपर्यंत कार्यरत राहिले. डॉ. सी. द. कुलकर्णी यांचे 10 मे 2019 रोजी आकस्मिक निधन झाले.

Dr. Sitaram Dagadupant Kulkarni, an expert in the field of soybean processing industry, completed his B.Tech. in Agricultural Engineering in 1975. In 1977, he obtained his M.Tech. from the Indian Institute of Technology, Kharagpur, and later earned his Ph.D. degree in 1993.

In 1976, he was selected as a Scientist through the national-level Agricultural Research Service examination. He began his career at the Indian Agricultural Research Institute, New Delhi. From 1987 to 2016, he served as a Chief Scientist at the Central Institute of Agricultural Engineering, Bhopal. During this period, he efficiently handled key roles such as Head of Department, Project Director, and Director of the Institute.

Throughout his career, he consistently conducted research on processed pulses, soybean, and fruits. He strongly believed that promoting agro-processing activities in rural areas could generate employment opportunities for rural youth and women, while also helping to increase farmers’ income. He also believed that incorporating soybean into the daily diet could help reduce malnutrition in the country.

In the field of agricultural processing, he authored more than 200 research papers and approximately 20–23 books and booklets. He remained actively involved until the end of his life in guiding farmers and new entrepreneurs in agro-processing industries.

Dr. C. D. Kulkarni passed away suddenly on 10 May 2019.